Trả lời ngắn gọn: Người Ainu là một dân tộc bản địa của Nhật Bản, có lịch sử lâu đời ở phía bắc quần đảo Nhật Bản, đặc biệt là Hokkaido. Cách mô tả cũ rằng họ là một “chủng người da trắng lạ lùng” bị kẹt giữa Trung Quốc và Nhật Bản là lỗi thời và không phù hợp với hiểu biết hiện nay.
Người Ainu là ai?
Ainu có ngôn ngữ, tín ngưỡng và truyền thống văn hóa riêng. Lịch sử của họ gắn với Hokkaido và các vùng lân cận ở phía bắc. Ngày nay người Ainu sống ở nhiều nơi tại Nhật Bản, trong khi hoạt động bảo tồn ngôn ngữ, nghệ thuật, nghi lễ và tri thức truyền thống đang được phục hồi.
Vì sao tài liệu cũ hay gọi Ainu là “người da trắng”?
Các nhà nhân học thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX thường cố xếp con người vào những “chủng tộc” dựa trên tóc, râu, màu da hoặc hình thái hộp sọ. Hệ thống phân loại đó quá đơn giản và dễ dẫn tới suy đoán sai về nguồn gốc. Một số đặc điểm ngoại hình của người Ainu từng bị dùng để dựng giả thuyết họ là nhóm người châu Âu biệt lập, nhưng đó không phải kết luận khoa học hiện đại.
Lịch sử Ainu phức tạp hơn một câu chuyện “đến từ đâu”
Nguồn gốc dân số ở miền bắc Nhật Bản được nghiên cứu bằng khảo cổ học, ngôn ngữ học và di truyền học. Văn hóa Ainu hình thành qua lịch sử lâu dài ở khu vực này và có liên hệ với các cộng đồng, nền văn hóa cổ ở Hokkaido và vùng xung quanh. Không có cơ sở để giải thích họ bằng truyền thuyết “người ngoài hành tinh” hay một nhóm da trắng bị thất lạc.
Cách tìm hiểu tôn trọng hơn
Nên coi Ainu là một dân tộc bản địa đang tồn tại, không phải một “bí ẩn nhân chủng”. Khi viết về họ, trọng tâm cần đặt vào lịch sử, văn hóa, sự đồng hóa từng diễn ra và những nỗ lực phục hồi bản sắc thay vì soi ngoại hình để xếp chủng tộc.