Trả lời ngắn gọn: Việc trẻ mới sinh ngày xưa chưa được đặt “tên chính” ngay phản ánh điều kiện hộ tịch và phong tục của xã hội truyền thống. Nhiều gia đình dùng tên gọi ở nhà trước, rồi mới ghi tên chính thức khi làm lễ gia đình, vào sổ họ hoặc khi thủ tục hành chính yêu cầu.
Tên gọi ở nhà từng rất phổ biến
Trong môi trường có tỷ lệ tử vong trẻ nhỏ cao, người xưa đôi khi dùng những tên mộc mạc hoặc cố ý “xấu” với niềm tin giúp trẻ dễ nuôi. Đây là quan niệm dân gian chứ không phải quy luật về sức khỏe hay vận mệnh.
Hệ thống hộ tịch trước đây khác hiện nay
Ở nhiều làng xã truyền thống, việc ghi nhận sinh, tử và tên người không được tổ chức giống hệ thống đăng ký hộ tịch hiện đại. Một người còn có thể được gọi bằng tên húy, tên tự, chức danh hoặc tên gắn với con cháu tùy bối cảnh xã hội.
Tên chính thức ngày nay gắn với đăng ký khai sinh
Trong đời sống hiện đại, tên của trẻ được xác lập qua thủ tục khai sinh theo pháp luật. Gia đình vẫn có thể dùng tên ở nhà hoặc thực hiện lễ đặt tên theo tín ngưỡng, nhưng những tên gọi đó không thay thế thông tin hộ tịch chính thức.
Nên hiểu phong tục theo bối cảnh lịch sử
Các giải thích kiểu “đặt tên muộn để tránh vận hạn” nên được trình bày như niềm tin truyền thống. Khi nghiên cứu phong tục, cần phân biệt lý do xã hội – hành chính, điều kiện y tế thời xưa và phần giải thích mang tính tín ngưỡng.
Tên ở nhà và tên pháp lý có chức năng khác nhau: Một gia đình ngày nay vẫn có thể gọi trẻ bằng biệt danh hoặc tên gắn với nghi lễ, nhưng giấy khai sinh cần một họ tên chính thức theo thủ tục hộ tịch. Khi đọc tài liệu gia phả cũ, cùng một người có nhiều tên không nhất thiết là lỗi: tên húy, tên tự, hiệu, chức danh hoặc cách gọi theo con cái từng cùng tồn tại trong các bối cảnh khác nhau.