Trả lời ngắn gọn: “Thọ Mai gia lễ” là một tác phẩm gia lễ của Việt Nam, do Tiến sĩ Hồ Sĩ Tân (hiệu Thọ Mai, 1690–1760) biên soạn trên nền truyền thống Nho giáo và các sách gia lễ có ảnh hưởng từ Trung Hoa. Vì vậy nên nói đây là sách Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu của hệ thống lễ nghi Đông Á, không phải đơn giản là “gia lễ Trung Quốc”.
Tác giả và bối cảnh của Thọ Mai gia lễ
Thông tin của Viện Nghiên cứu Hán Nôm cho biết Hồ Sĩ Tân dựa trên nền tảng các trước tác gia lễ đã lưu hành ở Việt Nam, trong đó có “Hồ Thượng thư gia lễ”, để biên soạn “Thọ Mai gia lễ”. Tên sách gắn với hiệu Thọ Mai của ông.
Nội dung tập trung nhiều vào tang chế, tang phục, nghi tiết trong gia đình và chịu ảnh hưởng tư tưởng Nho giáo vốn phổ biến trong khu vực Đông Á.
Vì sao sách có nhiều dị bản?
Qua nhiều thế hệ, sách được in lại, chép tay và bổ sung, nên các bản lưu truyền không hoàn toàn giống nhau. Một số phần về ngày giờ, kiêng kị và cách cúng có thể là nội dung được thêm về sau.
Khi tìm hiểu phong tục hiện nay, nên xem “Thọ Mai gia lễ” như một tư liệu lịch sử – văn hóa quan trọng, không coi mọi quy định cổ trong sách là chuẩn bắt buộc cho đời sống hiện đại.
Có nên áp dụng nguyên xi Thọ Mai gia lễ ngày nay?
Không. Nhiều chi tiết trong sách phản ánh xã hội Nho giáo và điều kiện sinh hoạt của vài thế kỷ trước. Đời sống hiện đại, pháp luật, y tế và quan niệm bình đẳng đã thay đổi rất nhiều.
Giá trị phù hợp nhất của sách hiện nay là giúp nghiên cứu lịch sử phong tục và hiểu nguồn gốc một số nghi thức; gia đình có thể chọn lọc những yếu tố nhân văn, tiết kiệm và phù hợp.