Trả lời ngắn gọn: “Vợ cả – vợ lẽ” là quan hệ trong chế độ đa thê của xã hội cũ và nên được trình bày như một vấn đề lịch sử – phong tục, không phải hướng dẫn ứng xử gia đình hiện nay. Pháp luật hôn nhân hiện đại của Việt Nam đặt nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng.
Vợ cả và vợ lẽ trong xã hội truyền thống
Trong nhiều giai đoạn lịch sử, nam giới có địa vị hoặc điều kiện kinh tế có thể có chính thất và thiếp. Địa vị pháp lý, nghi lễ và quyền của con cái giữa các bà vợ không ngang nhau; những quy tắc này gắn với hệ thống gia trưởng và việc thừa kế trong xã hội cũ.
Vì sao tài liệu phong tục cũ có nhiều quy tắc thứ bậc?
Gia đình truyền thống coi trọng dòng họ, con trai nối dõi và thứ bậc chính – thứ. Vì vậy mới xuất hiện các quy định về ai được gọi là vợ cả, con nào là đích tử hoặc thứ tử. Những quy định ấy phản ánh cấu trúc xã hội của thời kỳ đó chứ không phải chuẩn mực bình đẳng hiện nay.
Không nên lãng mạn hóa chế độ nhiều vợ
Cách kể “người chồng phải khéo để vợ cả đi hỏi vợ lẽ” dễ biến bất bình đẳng thành mẹo giữ gia đình êm ấm. Trên thực tế, chế độ đa thê tạo khác biệt lớn về quyền lợi của phụ nữ và trẻ em, đồng thời phụ thuộc mạnh vào địa vị kinh tế – xã hội.
Cách hiểu bài viết ngày nay
Khi nghiên cứu phong tục, có thể dùng các câu chuyện lịch sử để hiểu cấu trúc gia đình xưa, nhưng không nên áp dụng chúng vào hôn nhân hiện đại. Quan hệ vợ chồng ngày nay cần dựa trên sự tự nguyện, bình đẳng và khuôn khổ pháp luật hiện hành.