Trả lời ngắn gọn: Gió mạnh hay nhẹ chủ yếu phụ thuộc vào chênh lệch áp suất không khí, ma sát với bề mặt và sự xáo trộn của khí quyển. Những yếu tố này thay đổi liên tục nên tốc độ gió cũng thay đổi.
Chênh lệch áp suất tạo ra gió
Không khí có xu hướng chuyển động từ vùng áp suất cao về vùng áp suất thấp. Chênh lệch áp suất càng lớn trên một khoảng cách nhất định thì lực làm không khí chuyển động càng mạnh, vì vậy gió thường mạnh hơn.
Các vùng áp suất lại thay đổi do Mặt Trời làm nóng bề mặt Trái Đất không đều, do hệ thống thời tiết và do chuyển động của các khối khí.
Vì sao gió giật từng cơn?
Gần mặt đất, nhà cửa, cây cối, địa hình và độ gồ ghề của bề mặt tạo ma sát và xoáy rối. Không khí nhanh ở phía trên có thể trộn xuống dưới trong thời gian ngắn tạo thành gió giật, rồi yếu đi khi cấu trúc xoáy thay đổi.
Ở khu vực trống trải hoặc trên cao, ma sát ít hơn nên gió thường đều và mạnh hơn so với giữa khu đô thị dày đặc.
Khi nào gió có thể thay đổi rất nhanh?
Khi có dông, front thời tiết hoặc dòng giáng mạnh từ mây, hướng và tốc độ gió có thể đổi đột ngột. Vì vậy dự báo thời tiết thường công bố riêng tốc độ gió trung bình và tốc độ gió giật.
Yếu tố địa phương và thời tiết
Hiện tượng “Vì sao gió thổi lúc mạnh lúc nhẹ” không diễn ra giống hệt ở mọi khu vực. Khí quyển và bề mặt Trái Đất luôn tương tác, nên địa hình, mặt nước, thảm thực vật và thời điểm trong ngày có thể làm kết quả thay đổi. Quan sát nhiều ngày hoặc dùng số liệu dài hạn sẽ đáng tin hơn việc kết luận từ một lần quan sát.