Trả lời ngắn gọn: Một số tác nhân có thể lây qua nước bọt hoặc tiếp xúc gần, điển hình như virus Epstein–Barr; CMV và quai bị cũng có thể lây qua dịch tiết đường hô hấp hoặc nước bọt. Tuy nhiên không phải mọi bệnh truyền nhiễm đều lây hiệu quả qua hôn hay dùng chung cốc.
Những đường lây thường gặp
Hôn, dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống hoặc bàn chải có thể tạo điều kiện truyền tác nhân có mặt trong nước bọt. Với trẻ nhỏ, đồ chơi có dính nước bọt cũng có thể là nguồn tiếp xúc đối với một số virus.
HIV không lây qua nước bọt thông thường. Việc phân biệt đường lây rất quan trọng để tránh kỳ thị và tập trung đúng biện pháp phòng bệnh.
Phòng ngừa thực tế
Không dùng chung bàn chải hoặc vật dụng có thể dính máu; hạn chế dùng chung đồ uống khi đang có bệnh cấp tính; che miệng khi ho, rửa tay và tiêm chủng các vaccine được khuyến nghị. Nếu có sốt kéo dài, sưng tuyến mang tai, đau họng nặng hoặc hạch lớn, nên khám thay vì tự chẩn đoán chỉ dựa vào việc từng tiếp xúc nước bọt.
Nước bọt có thể tham gia lây truyền một số tác nhân nhưng không phải mọi bệnh
EBV thường lây qua nước bọt; CMV và một số virus khác cũng có thể hiện diện trong dịch cơ thể. Ngược lại, HIV không lây qua tiếp xúc nước bọt thông thường.
Không nên gộp tất cả bệnh truyền nhiễm thành “bệnh lây qua nước bọt”; đường lây phải xét riêng cho từng tác nhân.
Điều cần hiểu và lưu ý
Đối với vấn đề “Những bệnh có thể lây qua nước bọt và cách phòng tránh”, mức độ, thời gian kéo dài, tuổi, thuốc đang dùng và triệu chứng đi kèm đều làm thay đổi cách đánh giá. Không nên suy một nguyên nhân duy nhất chỉ từ một biểu hiện được mô tả trong bài.
Bài “Những bệnh có thể lây qua nước bọt và cách phòng tránh” giúp hiểu cơ chế và dấu hiệu cần chú ý, nhưng không thay thế khám hoặc xét nghiệm cá nhân. Nếu tình trạng khác với mô tả thông thường hoặc diễn biến nặng lên, đánh giá y tế trực tiếp có giá trị hơn tự chẩn đoán.