Trả lời ngắn gọn: Lợn biển (manatee) và bò biển/dugong là những động vật có vú thuộc bộ Sirenia. Trong lịch sử hàng hải, hình dáng của chúng từng được thủy thủ liên hệ với truyền thuyết nàng tiên cá, nhưng chúng không phải “người cá” và tên khoa học không chứng minh truyền thuyết là có thật.
Vì sao thủy thủ có thể liên tưởng đến nàng tiên cá?
Lợn biển và dugong sống ở vùng nước ven bờ, thường nổi lên để thở và đôi khi giữ phần thân trên tương đối thẳng trong nước. Con cái có tuyến vú ở vùng gần chi trước. Khi nhìn từ xa, trong điều kiện biển, ánh sáng và trí tưởng tượng chịu ảnh hưởng bởi những câu chuyện đã biết, một số thủy thủ có thể liên hệ chúng với hình tượng nửa người nửa cá.
Siren trong thần thoại ban đầu không giống nàng tiên cá hiện đại
Trong văn học Hy Lạp cổ, Siren thường được miêu tả với đặc điểm của phụ nữ và chim. Qua nhiều thế kỷ, hình tượng Siren và nàng tiên cá đuôi cá dần hòa trộn trong nghệ thuật và ngôn ngữ châu Âu. Tên bộ Sirenia của lợn biển và dugong gợi lại mối liên hệ văn hóa này.
Lợn biển và dugong thực sự là động vật gì?
Chúng là động vật có vú thủy sinh ăn thực vật, phải nổi lên mặt nước để hô hấp bằng phổi và nuôi con bằng sữa. Lợn biển có đuôi dạng mái chèo tròn, trong khi dugong có đuôi chẻ giống cá voi hơn. Chúng có quan hệ tiến hóa xa với voi, không phải với con người hay cá.
Truyền thuyết và sinh học nên được tách riêng
Câu chuyện thủy thủ nhìn lợn biển rồi nghĩ đến nàng tiên cá là một ví dụ thú vị về cách con người giải thích điều lạ bằng hình tượng văn hóa sẵn có. Giá trị của câu chuyện nằm ở lịch sử nhận thức, không phải bằng chứng về sinh vật nửa người nửa cá.