Trả lời ngắn gọn: Tiếng 'rích rích' đặc trưng của dế không phát ra từ miệng. Ở nhiều loài dế, con đực tạo âm bằng cách cọ những cấu trúc chuyên hóa trên hai cánh trước vào nhau, một cơ chế gọi là phát âm do ma sát.
Cánh dế tạo âm như thế nào?
Một cánh trước có hàng răng nhỏ giống chiếc giũa, còn cánh kia có cạnh cứng đóng vai trò như miếng gảy. Khi dế nâng cánh và kéo chúng qua nhau, hàng răng bị quệt liên tiếp, tạo dao động nhanh. Một vùng mỏng trên cánh cộng hưởng và khuếch đại âm thanh.
Tần số tiếng kêu phụ thuộc tốc độ cọ cánh và cấu tạo của từng loài. Vì vậy mỗi loài có nhịp và cao độ khá đặc trưng.
Dế kêu để làm gì?
Tiếng kêu thường liên quan đến sinh sản và lãnh thổ. Dế đực có thể phát tiếng gọi để thu hút dế cái, tiếng khác khi có đối thủ ở gần hoặc khi tiếp xúc với bạn tình. Không phải mọi tình huống đều dùng cùng một kiểu âm.
Dế cái ở nhiều loài ít hoặc không phát tiếng kiểu này vì cấu trúc cánh tạo âm không phát triển giống dế đực.
Vì sao trời ấm thường nghe dế kêu nhiều?
Dế là động vật biến nhiệt nên nhiệt độ môi trường ảnh hưởng tốc độ hoạt động của cơ và quá trình trao đổi chất. Trong khoảng nhiệt thích hợp, chúng hoạt động mạnh và nhịp cọ cánh thường nhanh hơn.
Tuy vậy không nên dùng một công thức nhiệt độ cho mọi loài dế. Mối quan hệ giữa nhịp kêu và nhiệt độ thay đổi theo loài, tuổi và điều kiện môi trường.
Âm thanh của dế còn bị ảnh hưởng bởi độ ẩm, tình trạng cánh và mức độ trưởng thành, nên hai cá thể cùng loài vẫn có thể kêu khác nhau đôi chút.