Trả lời ngắn gọn: Có. Chiều cao chịu ảnh hưởng mạnh của di truyền nhưng không do một gene duy nhất; dinh dưỡng, bệnh tật, hormone, giấc ngủ và điều kiện phát triển cũng góp phần, nên con có thể cao hơn hoặc thấp hơn cha mẹ.
Chiều cao là tính trạng đa gene
Hàng trăm đến hàng nghìn biến thể di truyền nhỏ góp phần vào chiều cao. Trẻ nhận một tổ hợp gene mới từ cả cha và mẹ, vì vậy không phải chỉ lấy ‘trung bình chiều cao của hai người’ là dự đoán chính xác.
Trong một gia đình, anh chị em có thể khác chiều cao đáng kể dù cùng cha mẹ. Gene của ông bà và các thế hệ trước cũng nằm trong tổ hợp di truyền của trẻ.
Môi trường quyết định trẻ có đạt tiềm năng hay không
Dinh dưỡng đầy đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất; vận động; giấc ngủ; kiểm soát bệnh mạn tính và sức khỏe nội tiết đều ảnh hưởng tăng trưởng. Thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc bệnh mạn có thể làm trẻ không đạt tiềm năng di truyền.
Ngược lại, dinh dưỡng tốt không thể ‘ép’ một trẻ vượt xa giới hạn sinh học một cách an toàn. Các sản phẩm quảng cáo tăng chiều cao không thay thế được đánh giá tăng trưởng thực tế.
Theo dõi đường tăng trưởng quan trọng hơn so sánh với bạn bè
Bác sĩ nhi khoa thường xem chiều cao theo tuổi, tốc độ tăng mỗi năm và giai đoạn dậy thì. Một trẻ thấp nhưng tăng đều theo đường bách phân vị có ý nghĩa khác với trẻ đang tăng trưởng tốt rồi đột ngột chậm lại.
Nếu trẻ tăng chiều cao rất chậm, dậy thì bất thường hoặc chiều cao lệch nhiều so với tiềm năng gia đình, nên đánh giá dinh dưỡng, nội tiết và bệnh mạn thay vì chỉ dựa vào việc cha mẹ thấp hay cao.