Trả lời ngắn gọn: Khi trời lạnh, cơ thể ưu tiên giữ nhiệt bằng co mạch ở da, có thể run để sinh nhiệt và thay đổi hành vi, chuyển hóa; mức độ đáp ứng khác nhau tùy tuổi, sức khỏe, quần áo và thời gian tiếp xúc lạnh.
Mạch máu ở da co lại để giảm mất nhiệt
Da là nơi cơ thể trao đổi nhiều nhiệt với môi trường. Khi lạnh, hệ thần kinh giao cảm làm các mạch nhỏ ở da co lại, giảm lượng máu ấm đi sát bề mặt. Vì thế tay, chân, tai hoặc mũi có thể lạnh và nhợt hơn.
Co mạch giúp giữ nhiệt cho các cơ quan trung tâm nhưng nếu lạnh kéo dài, mô ngoại vi dễ bị ảnh hưởng. Khi trở lại nơi ấm, mạch giãn trở lại và da có thể đỏ hoặc tê râm ran trong một lúc.
Run là một cách tạo nhiệt nhanh
Nếu giữ ấm thụ động chưa đủ, cơ bắp co giãn nhanh ngoài ý muốn tạo thành run. Hoạt động cơ tiêu thụ năng lượng và sinh nhiệt. Cùng lúc đó, hormone và hệ thần kinh có thể điều chỉnh chuyển hóa để hỗ trợ duy trì thân nhiệt.
Con người còn dựa nhiều vào hành vi: mặc thêm áo, co người, tìm chỗ kín gió, uống đồ ấm và tăng vận động. Những phản ứng này thường hiệu quả hơn việc cơ thể tự tăng sinh nhiệt kéo dài.
Lạnh ảnh hưởng khác nhau ở từng người
Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người suy dinh dưỡng, người dùng rượu hoặc mắc một số bệnh mạn tính có thể điều hòa thân nhiệt kém hơn. Một số thuốc cũng ảnh hưởng tuần hoàn hoặc khả năng nhận biết lạnh.
Lạnh không tự động gây ‘cảm cúm’, vì cúm và nhiều bệnh đường hô hấp do virus. Tuy nhiên mùa lạnh thay đổi hành vi sinh hoạt, độ ẩm và môi trường tiếp xúc, có thể góp phần làm bệnh hô hấp lây lan thuận lợi hơn. Nếu rét run dữ dội, lú lẫn hoặc buồn ngủ bất thường khi ở lạnh, cần nghĩ đến hạ thân nhiệt và xử trí kịp thời.