Trả lời ngắn gọn: Không cần kiêng hoàn toàn củ ấu, ngó sen hay các thực vật thủy sinh chỉ vì chúng có thể liên quan ký sinh trùng ở một số vùng. Nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi ăn sống hoặc chế biến không bảo đảm từ nguồn nước bị nhiễm. Rửa sạch và nấu chín kỹ là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ.
Vì sao thực vật thủy sinh có thể mang ký sinh trùng?
Một số sán đường ruột có vòng đời qua ốc nước ngọt. Ấu trùng có thể bám hoặc tạo nang trên thực vật sống trong nước. Nếu con người ăn sống thực vật bị nhiễm, ký sinh trùng có thể vào đường tiêu hóa.
Nguy cơ phụ thuộc vùng và điều kiện vệ sinh
Không phải mọi củ ấu, ngó sen hoặc củ năn đều có ký sinh trùng. Nguy cơ cao hơn ở nơi nguồn nước bị nhiễm phân người hoặc động vật, có vật chủ trung gian phù hợp và thực phẩm được ăn sống. Vì vậy lời khuyên “không nên ăn các loại củ này” là quá rộng.
Cách ăn an toàn
Chọn nguồn thực phẩm đáng tin cậy, rửa kỹ để loại đất bùn và nấu chín trước khi ăn nếu khu vực có nguy cơ ký sinh trùng. Không dùng nước ao hồ chưa xử lý để rửa thực phẩm ăn sống.
Khi nào cần đi khám?
Đau bụng, tiêu chảy kéo dài, sụt cân hoặc các triệu chứng tiêu hóa sau khi ăn thực vật thủy sinh sống ở vùng có nguy cơ nên được đánh giá y tế. Không tự dùng thuốc tẩy giun hoặc thuốc trị sán nếu chưa xác định tác nhân.
Một ví dụ về nguy cơ là sán ruột lớn ở một số vùng châu Á: Nang ấu trùng có thể bám trên thực vật thủy sinh nếu vòng đời ký sinh trùng tồn tại trong nguồn nước. Điều đó giải thích vì sao ăn sống từ ao hồ không kiểm soát rủi ro hơn sản phẩm được trồng và chế biến an toàn. Nấu chín phá vỡ mắt xích lây truyền, còn chỉ rửa bùn bên ngoài không bảo đảm loại hết nang ký sinh.